Ίχνη του 19ου αιώνα στον Ασπρόπυργο-τοπική ιστορία

Η ενότητα στο μάθημα της Ιστορίας με θέμα την Ελλάδα ως ανεξάρτητο κράτος ολοκληρώθηκε. Σε αυτή, εξετάσαμε βασικά ζητήματα που αντιμετωπίζει η Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα και συγκεκριμένα από το 1833 έως τις αρχές 20ου αιώνα. 

Σήμερα, παρουσιάσαμε στην τάξη, τις εργασίες που είχανε ως θέμα τα ίχνη του 19ου αιώνα στην περιοχή του Ασπροπύργου. Η Παναγιώτα, παρουσίασε τα ίχνη του 19ου αιώνα, από την ιδιαίτερη πατρίδα της οικογένειάς της τα Ιωάννινα και κάποια παιδιά κάνανε ένα χρονολόγιο, με τα σημαντικότερα κατά τη γνώμη τους γεγονότα που συναντήσαμε κατά τον αιώνα αυτό.

Ευχαριστούμε όσα παιδιά ασχολήθηκαν με το θέμα και παρακάτω θα παραθέσουμε τα συμπεράσματά τους.

1) Προέλευση του ονόματος. Ο Απρόπυργος ονομάστηκε έτσι τον 19ο αιώνα!

Η αρχική ονομασία του οικισμού του Ασπροπύργου ήταν «Χασιώτικα Καλύβια» ή «Καλύβια Χασιάς» και μετονομάστηκε σε Ασπρόπυργος με βασιλικό διάταγμα που εκδόθηκε στις 16 Οκτωβρίου 1899 (δηλαδή μέσα στο 19ο αιώνα). Η ονομασία αυτή προέκυψε από τετράπλευρο πυργοειδές κτίσμα, τον Άσπρο πύργο, επί της Ιεράς Οδού λίγα μέτρα ανατολικά της σύγχρονης διασταύρωσης. Μέρος του οικοδομικού υλικού ήταν σε δεύτερη χρήση και πιθανότερα προερχόταν από τη διάλυση του κτίσματος του τάφου του δημότη του Κυδαθήναιου Στράτωνα, που υπήρχε σε κάποιο σημείο της γύρω περιοχής. Το συμπέρασμα προκύπτει από επιγραφή που βρέθηκε σε μια από τις μαρμάρινες πλίνθους. (πηγή wikipedia)

2) Επαγγέλματα

Σύμφωνα με το βιβλίο που υπήρχε στη βιβλιοθήκη του σχολείου μας , με τίτλο Β' Συμπόσιον ιστορίας-Λαογραφίας Αττικής Βόρειας- Δυτικής,  τα επαγγέλματα των κατοίκων του Ασπροπύργου το 1900 είναι τα παρακάτω, όπως φαίνονται στην εικόνα, από εργασία που έκανε ο Δ. Καλλιέρης :κάτοικοι 2.000, οικογένειες 461, επαγγελματίες 509

3)Σχολεία στον Ασπρόπυργο που φτιάχτηκαν τέλος 19ου-αρχές 20ου

Κατά την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα λειτούργησε το Ελληνικό Σχολείο Ασπροπύργου, γνωστό και ως «Σχολαρχείον». Ιδρύθηκε κατά το έτος 1836, μετά από σχετικό βασιλικό διάταγμα. Η συστηματική λειτουργία του εντοπίζεται στην περίοδο 1903-1909. Ακολούθως, το ίδρυμα μεταφέρθηκε στη Μάνδρα. Ο αριθμός μαθητών –αποκλειστικά αγοριών– ανά τάξη κυμαινόταν μεταξύ οκτώ και δεκαοκτώ. Τα μαθήματα που διδάσκονταν ήταν Γαλλικά, ιστορία, γεωγραφία, ψυχολογία, φυσική, κοσμολογία, φυσική ιστορία, καλλιγραφία και γυμναστική. 

Επίσης, γνωρίζουμε ότι κατά την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα λειτουργούσε στον Ασπρόπυργο δημοτικό σχολείο αρρένων και δημοτικό σχολείο θηλέων. Το κτίριο που στεγάζει το 1ο Δημοτικό Σχολείο Ασπροπύργου, στο κέντρο της πόλης, οικοδομήθηκε κατά το διάστημα 1903-1904 με χρήματα που προσέφερε ο Ανδρέας Συγγρός (πηγή δήμος Ασπροπύργου)

πληροφορίες για την ιστορία του σχολείου, μπορείτε να βρείτε ΕΔΩ.

4)Το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής 

Το πιο σημαντικό πανηγύρι του Ασπροπύργου είναι αυτό της Αγίας Παρασκευής, που λαμβάνει χώρα στον ομώνυμο ναό κοντά στον σιδηροδρομικό σταθμό από τις 25 μέχρι τις 27 κάθε Ιουλίου και είναι ένα από τα πιο γνωστά της Αττικής. Ο εορτασμός της Αγίας Παρασκευής ξεκίνησε από τους βοσκούς του Ασπροπύργου και των γύρω περιοχών, που συγκεντρώνονταν στο παλιό εκκλησάκι για το πανηγύρι της αγίας. Σταδιακά, άρχισαν να μαζεύονται ολοένα και περισσότεροι κάτοικοι των Καλυβίων, ενώ στις αρχές του 20ού αιώνα οι τοπικές αρχές προσπάθησαν να τονώσουν το πανηγύρι διοργανώνοντας εορτασμό με πυροτεχνήματα. Αργότερα, έφταναν στον Ασπρόπυργο κομπανίες οργανοπαιχτών από τη Σαλαμίνα, τα Μέγαρα και από πιο μακριά, με την ευκαιρία του δημοφιλούς πανηγυριού, ενώ ο Καλλιέρης αναφέρει ότι το 1939 είδε τον πολύ Μάρκο Βαμβακάρη να συμμετέχει με ρεμπέτικη κομπανία στους εορτασμούς. Μετά από ολιγοετή διακοπή κατά την περίοδο της Κατοχής, το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής εξελίχθηκε σταδιακά σε ένα από τα πιο σημαντικά πολιτιστικο-θρησκευτικά δρώμενα σε ολόκληρη τη Δυτική Αττική.

5)Μετανάστευση στις Η.Π.Α

Όπως είδαμε και στο μάθημα, κατά το 19ο αιώνα, πολλοί άνθρωποι στην τότε Ελλάδα , μετανάστευαν στην Αμερική, για μια καλύτερη ζωή. Κατά τα τέλη του 19ου αιώνα δηλαδή,  ξεκίνησε μια εκτεταμένη μεταναστευτική κίνηση από την Ελλάδα προς τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, η οποία κορυφώθηκε κατά τη δεκαετία του 1910. Χιλιάδες Έλληνες, κυρίως νέοι άνδρες, εξαιτίας της οικονομικής δυσπραγίας που μάστιζε αρκετές αγροτικές περιοχές της χώρας, αποφάσισαν να κάνουν το μακρύ υπερατλαντικό ταξίδι, προκειμένου να εργαστούν στον ραγδαία αναπτυσσόμενο τομέα της βιομηχανίας. Αν και οι περισσότεροι μετανάστες δεν σκόπευαν να εγκατασταθούν μόνιμα στις Η.Π.Α., αρκετοί από αυτούς ρίζωσαν εκεί και δεν επέστρεψαν ποτέ στην Ελλάδα

. Αρκετοί ήταν και οι νέοι Ασπροπυργιώτες που μετανάστευσαν στην Αμερική, οι περισσότεροι κατά τα έτη 1910 και 1911. Ο συνολικός αριθμός των Ασπροπυργιωτών που πήγαν στις Η.Π.Α. κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα ξεπερνά τους 50, ενώ ο συνολικός πληθυσμός του Ασπροπύργου κατά την απογραφή του 1907 ανερχόταν σε 2.339 κατοίκους. Ελάχιστοι από αυτούς εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην Αμερική· οι περισσότεροι επέστρεψαν στον τόπο τους, με σκοπό να καταταγούν στον στρατό και να λάβουν μέρος στους Βαλκανικούς Πολέμους.

6)Ενδυμασία και παλιές φωτογραφίες

Κάτοικος Ασπροπύργου τέλη 19ου-αρχές 20ου αιώνα

 Αναστάσιος και Αφροδίτη Καμπόλη, δεκαετία 1910 (συλλογή Παναγιώτη Πέστροβα)

7)Εκκλησία Αγίου Δημητρίου

Η παλιά εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, που κτίστηκε πιθανότατα κατά τη δεκαετία του 1830 και γκρεμίστηκε το 1929 (συλλογή Παναγιώτη Πέστροβα)

Στο site του δήμου αναφέρεται ότι από την παράδοση, ξέρουμε ότι οι βοσκοί του χωριού, πήγαινανε σε αυτό το παλιό εκκλησάκι να το γιορτάσουν. Με τον καιρό τους ακολούθησαν και άλλοι συγχωριανοί. Έκτισαν μετά το γκρέμισμά της, νέα εκκλησία και καθιερώθηκε ο τριήμερος εορτασμός.

8)Επώνυμα του 19ου αιώνα

Τα πιο παλαιά επώνυμα στην περιοχή του Ασπροπύργου είναι «Καμπόλης», «Λιόσης» και πιθανότατα «Γκολέμης». Τα «Τσίγκος», «Καλλιέρης», «Πηλιχός» και «Σπυρίδων» είναι επώνυμα Καλυβιώτικα. Πολύ κοινά στον Ασπρόπυργο ήταν τα επώνυμα «Λιάκος» και «Ηλίας». Επίσης υπήρχαν τα «Τριβέλλας» (και στο Μενίδι), «Παππούς» (και στα Άνω Λιόσια), «Πίνης» (και στη Χασιά), «Καματερός» (και στο Καματερό) και «Σκληρός» (και στα Άνω Λιόσια και στο Μενίδι). 

9) Το έθιμο της γκαμήλας

Ένα έθιμο που χάνεται στα χρόνια του 19ου αιώνα  είναι το έθιμο της καμήλας ή «γκαμήλας»  όπως το έλεγαν. Τις δύο Κυριακές της αποκριάς, της κρεατινής και της τυροφάγου, πριν το μεσημέρι, «κυκλοφορούσε» στο χωριό  το ομοίωμα  της  «γκαμήλας». Το σώμα της το κατασκεύαζαν από ξύλο  το οποίο το σκέπαζαν με λινάτσα (ύφασμα κατασκευής τσουβαλιών) και για κεφάλι χρησιμοποιούσαν  κρανίο αλόγου.

Την γκαμήλα την οδηγούσε ο «γκαμηλιέρης» συνοδευόμενος από τον μικρό παραγιό. Το λαϊκό δρώμενο ξεκινούσε με την αρρώστια της «γκαμήλας». Η  κορύφωσή  του ήταν η θεραπεία της από τον γιατρό , που ερχόταν καβάλα  στο γαϊδούρι, χωρίς σαμάρι και με μιμητικές κινήσεις την γιάτρευε. Απαραίτητο μουσικό όργανο  του εορτασμού των αποκρεών και που συνόδευε την «γκαμήλα» ήταν το νταούλι ή ταούλα όπως την έλεγαν. (Πηγή https://www.topoikaitropoi.gr/ithi-kai-ethima/apokriatiko-ethimo-tis-gkamilas-ston-aspropirgo-ke-ntaouli/)